DLACZEGO PRYWATNE BIBLIOTEKI

Z wielu powodów prywatne biblioteki mają istotne "przewagi informacyjne" nad bibliotekami instytucjonalnymi. Ich dodatkowa wartość informacyjna wynika z odmiennego sposobu kształtowania zbiorów. Historia kolekcjonerstwa sięga początków książki drukowanej, a tym samym początków rewolucji naukowej. Kolekcjonerstwo książek było u zarania zajęciem prywatnych „litterati” – ludzi o różnorodnych zainteresowaniach i upodobaniach intelektualnych, a wyjątkowa perspektywa kolekcjonera-bibliofila, jego umiejętność skupienia się na konkretnym zagadnieniu, zjawisku czy dziedzinie wiedzy, znajdowała odzwierciedlenie w charakterze księgozbioru.

Od czasów renesansu do dziś zachowania kolekcjonerów książek nie uległy istotnej zmianie. Bibliofile są niezwykle wybiórczy, nastawieni na poszukiwanie pozycji rzadkich, często nienotowanych w bibliografiach narodowych lub bibliografiach specjalnych. Zwieńczeniem kolekcjonerskich pasji bywa posiadanie książek niedostępnych w zbiorach bibliotek narodowych, nieodnotowanych w spisach bibliografii narodowych czy spisach bibliografii specjalnych. Szczególną uwagę kolekcjonerów-bibliofilów przyciągają egzemplarze unikatowe, wyposażone w oryginalne dedykacje, odręczne marginalia i dodatki z epoki. Kolekcjonerzy niejednokrotnie tworzą zbiory, penetrując zaniechane dziedziny wiedzy lub układają kolekcje z nowej, indywidualnej perspektywy, odkrywając nieznane związki osobowe lub niedostrzegane wcześniej powiązania pomiędzy polami badawczymi. Taka „informacja dodatkowa”, towarzysząca prywatnym bibliotekom, jest doskonałym źródłem, uzupełniającym tekst drukowanych edycji, z których księgozbiór został złożony.

Popularyzowanie i upowszechnianie idei tworzenia bibliotek prywatnych, składających się z książek papierowych, rozumianych jako depozyty wiedzy przeszłych pokoleń, jest ważne z wielu względów. Po pierwsze, gromadzenie starych druków przyczynia się lepszego poznania treści oraz ich fizycznych nośników, wytworzonych przez naszych przodków. Po drugie, drukowane edycje z minionych wieków stanowią skończoną, zamkniętą kolekcję światowego dziedzictwa, która stale się kurczy, a skuteczna o nią dbałość jest moralnym zobowiązanie wobec pokoleń minionych i działaniem na rzecz pokoleń przyszłych. Poza wszystkim, kolekcjonowanie książek pobudza zainteresowania, rozwija wyobraźnię i zapewnia niepowtarzalny, namacalny kontakt z intelektualnym dorobkiem naszego gatunku.

Idea licznych, rozproszonych księgozbiorów jest istotna również z innych, nie mniej ważnych powodów. Mniejsze, rozproszone zbiory – w przeciwieństwie do jednej dużej biblioteki centralnej – są znacznie bardziej odporne na wyniszczające wyzwania współczesnego i przyszłego świata, wynikające z zagrożenia katastrofą klimatyczną (pożary, powodzie, niepokoje społeczne), a także lepiej znoszą zagrożenia, generowane przez agresywny charakter naszego gatunku (wojna konwencjonalna czy nuklearna). Fizyczne księgozbiory, składające się z książek drukowanych, są także niezbędną alternatywą dla zbiorów cyfrowych. Stanowią zasób wiedzy w dużym stopniu niezależny od szoków technologicznych (przerw w dostawach prądu, cyberataków), jak również zasób niepoddający się powszechnej, cyfrowej cenzurze treści.

BIBLIOTHECA HISTORIA MUNDI

WHY ARE PRIVATE BOOK COLLECTIONS
so important even in our 'digital times'...

For many reasons private book collections have numerous informational advantages over institutional libraries. Additional informational value results from the different way of shaping such collections. The history of book collecting dates back to the beginnings of the printed book, and thus the beginnings of the scientific revolution. At its beginning, book collecting was the activity of private 'litterati' - people with diverse interests and intellectual predilections. The collector's unique perspective, focus on a particular issue, phenomenon or field of knowledge was reflected in the nature of the collection.

Since the Renaissance to this day, the behavior of book collectors has not changed - they are extremely selective, focused on searching for rare items, often unrecorded in national bibliographies or special bibliographies - the culmination of a collector's passion is having a book that is unavailable in the collections of national libraries, in the lists of national bibliographies or lists of special bibliographies. Unique items attract special attention of collectors and bibliophiles – copies equipped with original dedications, handwritten marginalia and handwritten additions from the era. Collectors may also collect on a previously neglected aspects, or collect from a new individual perspective, revealing new fields of research or new relationships of previously known ones. This 'additional information’ is an excellent source, complementary to the text of the printed edition.

Popularising and disseminating the idea of a private library consisting of paper books understood as deposits of knowledge of past generations is important for many reasons. Collecting old books contributes to look after physical carriers of knowledge of past generations - printed books of bygone centuries constitute a finite, closed collection of world heritage that is constantly shrinking. Effectively caring for this world heritage is a commitment to our ancestors and an action for the benefits of future generations. Apart from that book collecting stimulates interests, expands imagination and provides nice tangible contact with the past achievements of our species.

The idea of numerous dispersed book collections is important for many crucial reasons. Smaller, dispersed collections - as opposed to one large central library - are much more resistant to the devastating challenges of the modern and future world resulting from the climate catastrophe (ecological breakdowns, fires, floods, social unrest), as well as threats resulting from the aggressive nature of our species such as conventional and nuclear war. Physical collections of printed books are also a necessary alternative to digital collections - they are a resource of knowledge independent of technological shocks (power outages, cyberattacks) and widespread digital censorship of content.

BIBLIOTHECA HISTORIA MUNDI