HABENT SUA FATA LIBELLI...

KSIĄŻKI MAJĄ SWOJE LOSY...

Taka oto książka z 1897 r. trafiła jakiś czas temu do mojej biblioteki. Nieprzypadkowo, bo temat od zawsze mnie interesujący, Inflanty, nie tylko zresztą Inflanty Polskie.

To drugie, krakowskie wydanie z 1897 roku książki Gustawa Manteuffla „Cywilizacya, literatura i sztuka dawnej kolonii zachodniej nad Bałtykiem” i jak zapisano poniżej tytułu, opatrzona 23 ilustracjami.
Ale nie tylko sam temat tej książki i autor spowodował zakup do domowej biblioteki. Również interesująca droga właścicielska w myśl sentencji o bibliotekach i książkach: „Habent sua fata libelli”.

To egzemplarz o podwójnej proweniencji. Pierwotnie należał do Jana Feliksa Sikorskiego, zmarłego w 1924 r. bibliofila, naukowca, profesora wielu uczelni rolniczych i siostrzeńca Tytusa Chałubińskiego. Na stronie tytułowej zachowany jest jego odręczny podpis właścicielski – ‘JF Sikorski’. Po 1921 r. książka weszła w skład Biblioteki Dworu Marcinkowice, przejętej wraz z księgozbiorem Sikorskiego przez jego córkę Olgę z Sikorskich Morawską i jej męża Stanisława Morawskiego, którzy właśnie wówczas zakupili dwór.

Świadczy o tym zachowany numer inwentarzowy z biblioteki Jana Feliksa Sikorskiego na grzbiecie książki, powtórzony ołówkiem na karcie tytułowej (‘637’) oraz pieczęć tuszowa biblioteki dworskiej z numerem katalogowym Dworu Marcinkowice (‘1088’), już z czasów Morawskich. Historia tych rodzin oraz Dworu ma więcej ciekawych momentów – na przykład dwukrotny pobyt we Dworze Józefa Piłsudskiego, w 1914 i 1921 r. W czasie tej drugiej wizyty witał Wodza ojciec i teść małżonków Morawskich, Adam Dołęga-Morawski w stroju powstańca styczniowego – był bowiem jego zasłużonym uczestnikiem.

Warto wspomnieć, że Olga z Sikorskich Morawska korespondowała w młodości z wieloma sławnymi postaciami, między innymi ze Stanisławem Wyspiańskim, Lucjanem Rydlem czy generałem Hallerem a część jej korespondencji zachowała się i znajduje się w Izbie Muzealnej w Dworze Marcinkowice, mieszczącym dzisiaj Technikum Rolnicze.

Państwo Morawscy poza gospodarzeniem na swojej ziemi uruchomili w majątku znane później w Polsce "Letnisko Marcinkowice", goszczące do kolejnej wojny wiele znanych postaci, w tym wspomnianego wyżej generała Hallera i marszałka Rydza Śmigłego. Dwór i jego mieszkańcy w czasie II wojny światowej udzielali wsparcia Armii Krajowej a Jan Morawski, syna Stanisława i wnuk Adama, powstańca styczniowego, był jej zaprzysiężonym żołnierzem.

Aresztowany przez Gestapo, był więziony w obozach koncentracyjnych, w tym w Auschwitz, o czym wspomina kronika Parafii Marcinkowice:
"Gospodarze dworu, Olga i Stanisław Morawscy, włączyli się też do sieci konspiracyjnej wiążącej Warszawę z Zachodem via Budapeszt. Jan Morawski w dniu 7 listopada 1942 r. został aresztowany i wywieziony do Oświęcimia. Doczekał szczęśliwie wyzwolenia, a rodzice jego w dalszym ciągu działali w ramach akowskiego zaplecza zaopatrzeniowego pod kryptonimem «Uprawa» i «Tarcza»".

Po 1945 roku, komuniści zrabowali Morawskim dwór i ziemię, umieszczając we dworze szkołę, istniejącą tam do dzisiaj. Co ciekawe, ostatni właściciel dworu, Stanisław Morawski mieszkał w nim do 1951 r., będąc w tej szkole równocześnie nauczycielem. W 1951 r. komunistyczni działacze zwolnili go z pracy i nakazali opuszczenie dworu – już na zawsze. Adam Dołęga-Morawski, powstaniec styczniowy, poeta i historyk, który witał Marszałka w stroju powstańczym w 1921 r., został pochowany w kaplicy dworskiej, wybudowanej przez Morawskich, po śmierci spoczęli w niej również Olga i Stanisław Morawscy a także ich córka Maria.

Tyle historii przyniosła wniesiona do mojej biblioteki mała książka Gustawa Manteuffla z 1897 r. o Inflantach, której właścicielami byli Jan Feliks Sikorski i małżonkowie Morawscy, właściciele Dworu Marcinkowice.
"Habent sua fata libelli" czyli „Biblioteki {książki} mają swoje losy....”

LITERATURA:
http://ziemianskie-historie.dobrzyca-muzeum.pl/biogramy.php?ido=135
https://zsmarcinkowice.edupage.org/a/dwor-morawskich-1
https://marcinkowiceparafia.pl/kaplica-dworska/

BIBLIOTHECA HISTORIA MUNDI