POMIĘDZY NAUKĄ A SZTUKĄ:

O prof. Maksymilianie Siła-Nowickim (1826–1890) wspominałem już kilkukrotnie, podkreślając jego zaangażowania w ochronę polskich rzek i gatunków endemicznych (m.in. był założycielem Krajowego Tow. Rybackiego w Krakowie, a także propagatorem ochrony kozicy i świstaka). Teofil Żebrawski (1800–1887) pozostawał człowiekiem wielu talentów – realizował się jako matematyk, archeolog, bibliograf i przyrodnik, pozostawiając po sobie kilka wartościowych opracowań. Dzisiaj o wkładzie obu uczonych w badania nad motylami krajowymi. Znający swoje osiągnięcia i szanujący się nawzajem badacze opublikowali cztery ważne prace, dotyczące 'motylarstwa' czyli lepidopterologii:

1. ŻEBRAWSKI T., Owady łuskoskrzydłe czyli motylowate z okolic Krakowa, Kraków 1860,
2. NOWICKI-SIŁA M., Enumeratio lepidopterorum Haliciae orientalis, Leopoli 1860,
3. NOWICKI-SIŁA M., Microlepidopterorum species novae, Cracoviae 1864,
4. NOWICKI-SIŁA M., Motyle Galicyi, Lwów 1865.

Pierwsza z wymienionych prac Siły-Nowickiego stanowiła efekt wyprawy badawczej do Czarnogóry, trzy kolejne opisywały motyle Galicji i Tatr. W pracy poświeconej 'species novae' Profesor Siła-Nowicki wyodrębnił i nadał nazwy kilkunastu nowym gatunkom, wcześniej nieznanym nauce, wprowadzając do nazw taksonów nazwiska polskich przyrodników, m.in. T. Żebrawskiego, Konstantego Pietruskiego (1811–1874), hr Włodzimierza Dzieduszyckiego (1825–1899).

Prace pięknie zilustrowano wykonanymi we Lwowie i w Krakowie litografiami wg rysunków z natury (niektóre ręcznie kolorowane akwarelą i kredką). Edycje są bardzo rzadkie – poszczególne tyt. Nowickiego ukazywały się zaledwie 2/3-krotnie na rynku antykwarycznym w ciągu ostatnich 25 lat, nawet duże bazy antykwaryczne nie not. żadnej z prezentowanych pozycji. Edycja Żebrawskiego jest trudna do pozyskania z kompletnym atlasem, oprawą broszurową lub w egzemplarzu z ręcznie kolorowanymi w epoce litografiami (w zamierzeniu wydawcy wizerunki pozostawiono bez koloru, barwne ilustracje powstały wyłącznie z inicjatywy właścicieli poszczególnych egzemplarzy).

Moje zaskoczenie: Wikipedia w haśle "Historia entomologii polskiej" wymienia prof. M.Siłę-Nowickiego, lecz nie podaje tytułu żadnej z ww. prac (a zdecydowanie powinna...).

Jeden z prezentowanych egzemplarzy pochodzi z kolekcji Claude'a Herbulota (1908–2006), wybitnego francuskiego badacza motyli [vide piękny ekslibris uczonego na wyklejce oprawy], który owadom poświecił większość z blisko 100 lat życiowej aktywności.











BIBLIOTHECA HISTORIA MUNDI