Cz.II: Z BIBLIOTEKI KRAJEWSKICH-SIUDÓW

W świecie perfum, podobnie jak w modzie, wyróżnić można świat ‘haute couture’ i świat ‘prêt-à-porter’. Gucci w 2020 roku wykreował po raz pierwszy perfumy o randze ‘haute’ i nazwał je ‘Hortus sanitatis’.

Nazwa, wymyślona przez dyrektora kreatywnego Alessandro Michele, zabiera nas w podróż do XV-wiecznego „Hortus Sanitatis” – encyklopedii naturalnej autorstwa Johannesa de Cuba (znanego też jako Johannes Wonnecke von Kaube) – lekarza kolejno w Heidelbergu, Moguncji i Frankfurcie.

Nazwa ta jest tłumaczeniem pierwotnego dzieła „Gart der Gesundheit” (Ogród Zdrowia), które po raz pierwszy opublikowane zostało w 1485 r. (zaledwie trzydzieści pięć lat po odkryciu czcionki przez Guttenberga). Jest to jedna z najważniejszych książek w dziejach nauki i medycyny. Autor zebrał ówczesną wiedzę o prawie 400 roślinach leczniczych oraz minerałach i produktach odzwierzęcych (materia medica animalis). Przez lata stanowiła podstawowy podręcznik fitoterapii i wielki krok w stronę renesansowej empirii.

W naszej bibliotece zachowany jest (niekompletny) inkunabułowy kolorowany w epoce egzemplarz tego wyjątkowo rzadkiego dzieła. Mimo powodzenia i wielu różnych edycji do dziś zachowało się bardzo niewiele egzemplarzy (w Polsce kilka – w tym w Pelplinie). Książka bowiem począwszy od drugiego wydania wychodziła w podręcznym formacie quatro – co było rewolucją pozwalającą na codzienne używanie książki w praktyce lekarskiej i aptekarskiej. Wiele egzemplarzy w najlepszych światowych księgozbiorach jest niekompletna albo mocno zużyta w epoce, ale też Niemcy skrupulatnie skatalogowali nawet pojedyncze karty znajdujące się w zbiorach publicznych na całym świecie.

Oprócz tego egzemplarza mamy kilka pojedynczych kart, w tym pierwsze drzeworytnicze przedstawienie żubra z 'Hortus sanitatis' z 1491 r., nabyte ongi na aukcji w Nowym Jorku oraz drzeworyt z turem odnaleziony w hiszpańskim antykwariacie (czego sprzedawca nie był świadom).

Ale w naszej bibliotece są nie tylko książki!

Zamknięte w owiniętej w jedwab (morę) buteleczce przypominającej dawne naczynia apteczne kolekcjonerskie perfumy stanowią kompozycję drzewno-przyprawową papirusu, cedru, wetiweru i imbiru – nuty ziemiste, chłodne i ciepłe zarazem, jak dawne mikstury lecznicze. Zapach skomponował hiszpański nos maestro Alberto Morillas (autor ponad 300 kompozycji dla największych domów mody).

W tym samym czasie, kiedy w Rzymie powstawały perfumy łączące alchemię, dawną medycynę, zielarstwo z nowoczesnością w Moguncji w ogrodzie Uniwersytetu Gutenberga utworzono Gart der Gesundheit (w jednym miejscu zgromadzono ponad 80 gatunków, opisanych przez doktora Johannesa von Kaube).

Nasz egzemplarz zostanie wystawiony na publiczny widok w 2027 r. na wystawie w Muzeum Historii Polski w Warszawie, a w 2028 r. na specjalnej wystawie na Zamku Sułkowskich w Bielsku-Białej wraz z całą kolekcją renesansowych zielników w towarzystwie zielnika po mojej praprababce Katarzynie Siudowej, beskidzkiej zielarce.

Gart der Gesundheit, Johannes de Cuba,
1487 r.,

[Biblioteka Krajewskich-
Siudów]

(rarissimum!)

Gart der Gesundheit, Johannes de Cuba,
1487 r.,

[Biblioteka Krajewskich-
Siudów]

(rarissimum!)